ماهیت حقوقی عقد هبه

‏‏یکی از مفاهیم مهم در مسئله املاک، آشنایی با اصطلاحات این حوزه است. یکی از اصطلاح های مهم در این حوزه آشنایی با ماهیت حقوقی عقد هبه است که در این نوشته به آن پرداخته شده است. پس با ما تا آخر همراه باشید.

تعریف هبه

هبه در لغت به معنای انعام، بخشش، هدیه و صدقه می باشد. در اصطلاح حقوقی نیز هبه عبارت از عقدی است که به موجب آن یک نفر مالی را مجانآ به شخص دیگری تملیک می کند. تملیک کننده را واهب، طرف دیگر عقد را متهب (یا موهب له) و مالی را که مورد هبه است ،عین موهوبه می گویند.

واهب باید برای معامله و تصرف در مال خود اهلیت داشته باشد و باید مالک ملکی باشد که هبه می کند. متهب نیز باید برای قبول هبه اهلیت داشته باشد. بنابراین صغیر غیر ممیز و مجنون نمی توانند متهب باشند. ولی صغیر ممیز و سفیه به علت داشتن قصد انشاء، می توانند متهب و اقع شوند. و هبه را اگر بلاعوض باشد، قبول کنند. عین موهوبه عبارت از مالی است که از واهب به متهب منتقل می شود و این مال می تواند علاوه بر عین، دین و منفعت هم باشد.

شرایط صحت و تحقق عقد هبه

الف) قبض:

هبه واقع نمی شود مگر با قبض متهب و قبضی موثر است که با اذن و اهب باشد. (ماده ٧٩٨ ‏قانون مدنی) به عبارت دیگر هبه در زمره عقود معینی قرار دارد که عقد با صرف تراضی و ایجاب و قبول واقع نمی شود و نیاز به قبض و اقباض دارد.

این مطلب را از دست ندهید:  اگر این پنج نکته را نمی دانید، خانه نخرید!

ب) معین بودن مورد هبه:

برخی فقها هبه کلی را باطل می دانند ولی نظر مشهور، صحت آن است.

ج) شرط عوض در هبه:

هبه می تواند معوض باشد و واهب شرط کند که متهب مالی را به او در مقابل هبه تملیک کند یا عمل مشروعی را مجانا به جا آورد. (ماده ۱۸٠‏قانون مدنی)

ماهیت عقد هبه

در مورد این که عقد هبه جائز است یا لازم، اختلاف نظر وجود دارد ولی آن چه مسلم است، آن است که: «هبه برخلاف عقود جایز با شرط یکی از طرفین منحل نمی شود و حق رجوع واهب از بین می رود». (مفاد ماده ٨٠۵ ‏قانون مدنی)

موارد قابل رجوع نبودن هبه

الف) در صورتی که متهب پدر و مادر یا اولاد واهب باشد.

ب) در صورتی که هبه معوض بوده و عوض آن هم داده شده باشد.

ج) در صورتی که عین موهوبه از ملکیت متهب خارج شود یا متعلق حق غیر واقع شود؛خواه قهرآ، مثل این که متهب به واسطه فلس، محجور شود، خواه اختیاراً، مثل این که عین موهوبه را به رهن داده باشد.

د) در صورتی که در عین موهوبه تغییری حاصل شود. مثل این که در زمین ساختمان، ساخته شود، یا پارجه ای، دوخته شود. بنابراین ملاک تغییر عرفی است.

شرط حق رجوع در هبه

در این که آیا می توان حتی در موارد چهارگانه فوق در عقد هبه شرطی را گنجاند که حق رجوع برای واهب باشد. اختلاف نظر است، ولی ظاهرآ چنین شرطی مخالف ذات عقد نیست و ‏نافذ است. ماهیت رجوع از هبه، ایقاع است و با هر لفظ و فعلی واقع می شود و برای رجوع باید واهب، قصد داشته باشد.

این مطلب را از دست ندهید:  نکات حقوقی اصول نگارش چک

آثار رجوع

الف) استرداد مال موهوبه؛

مال با همان وضعیتی که دارد به واهب برمی گردد و نقض و عیبی که در مال ایجاد شده حتی اگر به وسیله متهب باشد، واهب نمی تواند، از متهب ارش بخواهد, چون که مال مجانآ تملیک شده و عیب و نقص در ملکیت متهب حاصل شده است و لذا‏ او ضامن نیست. ولی اگر متهب اقداماتی کرده که موجب افزایش و زیادتی در سال آ ینده شده است، متهب به نسبت زیادتی حق مطالبه دارد.

ب) نماء متصل و منفصل عین موهوبه:

با رجوع از هبه منافع متصله متعلق به واهب و منافع منفصله متعلق به متهب خواهد بود.

هبه در قانون مدنی

همانطور که ذکر شد هبه عقدی است که به موجب آن یک نفر مالی را مجانا (بطور رایگان) به کس دیگری تملیک می کند (به مالکیت شخص دیگری در می آورد) تملیک کننده واهب (‏بخشنده)، طرف دیگر را متهب و مالی را که مورد هبه است عین موهوبه می گویند. وهاب به معنی بسیار بخشنده از صفات خداوند باریتعالی است.

واهب باید برای معامله و تصرف در مال خود اهلیت داشته و مالک مالی باشد که هبه می کند.

بقاء و رجوع در هبه

بعد از قبض نیز واهب ی تواند یا بقای عین موهوبه (در صورتی که عین موهوبه موجود و باقی باشد) از هبه رجوع نماید(یعنی مالی را که بخشده پس بگیرد) مگر در موارد ذیل :

۱٫ در صورتی که متهب پدر یا مادر و یا اولاد واهب باشند. تنها موردی که قانونگذار به واسطه رابطه خویشاوندی هبه را قابل رجوع اعلام نموده وجود رابطه ولادت واهب و متهب بوده و درنتیجه اگر طرفین عقد هبه زوجین یا برادر و خواهر یکدیگر باشند رجوع از هبه ممکن است.

این مطلب را از دست ندهید:  چگونه وارد دفتر مشاور املاک شویم؟

۲٫ در صورتی که هبه معوض بوده و عوض هم داده شده باشد. به این معنی که در هبه شرط عوض قرار داده و معوض آن نیز داده شده باشد که در این صورت نیز هبه قابل رجوع نیست.

۳٫ در صورتی که عین موهوبه از مالکیت متهب خارج شده یا متعلق حق غیر واقع شود. خواه قهرآ (غیر ارادی) مثل اینکه متهب به واسطه فلس (افلاس و ورشکستگی محجور از دخالت در اموال خود ممنوع شود) و اموالش متعلق حق دیگران قرار گیرد، و خواه اختیاری باشد مثل اینکه عین موهوبه به رهن داده شود.

محسن محمدرضاپور
محسن محمدرضاپور
امروز کارهایی را انجام می دهم که دیگران حاضر نیستند انجام دهند تا فردا کارهایی را انجام دهم که دیگران قادر نیستند انجام دهند. از اینکه خدمتی برای مردمم انجام میدم خوشحالم.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

کانال تلگرام مرکز مباشر
برای اطلاع از آخرین اخبار،تحلیل ها و یادداشت های سایت به کانال تلگرام مباشر بپیوندید.
  • آخرین وام ها و تسهیلات حوزه مسکن
  • به روزترین قوانین و مقررات ملک و ساختمان
  • آخرین قیمت معامله شده املاک محله شما
  • ریزه کاری ها و نکات حقوقی معاملات ملکی
از 5 راز مخفی مشاورین املاک باخبر شوید
راز های مخفی مشاورین املاک را که هیچگاه برای شما فاش نخواهند ساخت در این کتاب الکترونیکِ ۱۰۰٪ رایگان و ۱۰۰٪ کابردی بیاموزید!
  • تاکنون بیش از 1900 نفر این کتاب را دانلود کرده‌اند. شما نیز همین حالا می‌توانید با ثبت ایمیل خود در فرم زیر، این کتاب الکترونیک رابه‌رایگان دانلود کنید و با آگاهی از نکات آن، معاملاتی ارزشمند و دلچسب در زندگی خود تجربه کنید.
ایمیل شما نزد مباشر به امانت خواهد ماند
PLEASE SHARE US!
Vel eros amet amet mauris a habitasse scelerisque? Vel urna dis et, placerat phasellus, diam in! Placerat nec facilisis, tortor tristique. Arcu placerat sagittis, velit lorem scelerisque egestas. Lundium et, ultrices, et tempor vel proin est! Lundium sociis ac, ut ultricies ridiculus ultricies pulvinar scelerisque et adipiscing auctor, urna platea non rhoncus magna egestas montes platea sed porta nisi porta, mus integer porta elit.